Uitvoeringsagenda SLA - houtstook

De maatregelen voor houtstook richten zich op bewustwording en voorlichting, regelgeving voor emissies van houtstook en op handhaving van overlastsituaties.

Inhoud

Maatregelen houtstook

Voor houtstook van particuliere huishoudens zijn in het Schone Lucht Akkoord (SLA) een aantal vaste maatregelen opgenomen. Deze zijn in de Uitvoeringsagenda Schone Lucht Akkoord 2021-2023 verder uitgewerkt. De SLA-maatregelen laten zich onderverdelen in 3 sporen.

Spoor 1: Voorlichting en informatie

Niet elke stoker is zich ervan bewust dat houtstook de gezondheid van de stoker en de omwonenden negatief kan beïnvloeden. Daarom is bewustwording en voorlichting een belangrijk spoor in het thema houtstook. Gemeenten krijgen de beschikking over voorlichtingsmateriaal over preventie, toezicht en handhaving. Dit spoor geeft invulling aan de SLA-maatregelen 1, 2 en 8 voor houtstook.

Spoor 2: Regelgeving uitstoot

Emissie-eisen zijn vastgelegd in EU-regelgeving, uitvoering in Nederlandse
wetgeving. Emissies van houtstook zijn te reduceren door stimulering van het gebruik van het modernste type kachels en uitfasering van verouderde types. Dit spoor geeft invulling aan de SLA-maatregelen 3, 4, 5 en 11 voor houtstook.

Spoor 3: Handhaving houtrook

Het Rijk en gemeenten werken samen aan het ontwikkelen van een toetsingskader voor de beoordeling van houtrookoverlast en de gezondheidsimpact. Dit spoor geeft invulling aan de SLAmaatregelen 6, 7, 9 en 10 voor houtstook.

Voorlichting en informatie

Ontwikkelen en beschikbaar stellen van voorlichtingsmateriaal

Het ministerie van IenW heeft in 2019 voorlichtingsmateriaal over houtstook ontwikkeld. Jaarlijks voorafgaand aan het stookseizoen wordt bekeken of en hoe dit materiaal aangepast moet worden. Provincies en gemeenten kunnen het materiaal gebruiken voor hun eigen voorlichting aan burgers. Burgers ontvangen zo informatie over de gezondheidseffecten van houtstook en de mogelijkheden om bewust(er) te stoken.

Voorlichting meenemen bij energietransitie en aardgasvrije wijken

De energietransitie is een belangrijk thema waarmee overheden de komende jaren aan de slag gaan. De ambitie is om Nederland in 2050 aardgasvrij te maken.

Gemeenten gaan burgers informeren over de gezondheidseffecten van houtstook in de energietransitie. Woningeigenaren en huurders kunnen deze gezondheidseffecten meewegen in hun keuze voor een andere verwarmingsbron.

Gemeenten hebben Regionale Energie Strategieën (RES'en), warmtevisies en wijkuitvoeringsplannen (WUP's) opgesteld. De effecten van houtrook hebben gemeenten ook opgenomen in de WUP's.

De ministeries van IenW, EZK en BZK ondersteunen waar nodig. Informatie staat op de website nationale programma regionale energiestrategie en de website transitievisie warmte en wijkuitvoeringsplan.

Stookalert

Het KNMI en het RIVM hebben het stookalert in 2019 ontwikkeld in opdracht van het ministerie van IenW. Een stookalert waarschuwt bezitters van kachels en/of open haarden om niet te stoken bij ongunstige weersomstandigheden, omdat de rook dan blijft hangen en overlast geeft voor de stoker en de omgeving.

Gemeenten en provincies zullen actief communiceren via hun eigen kanalen als het stookalert wordt afgegeven. Bijvoorbeeld via website applicaties,  social media en radio/tv. Ter ondersteuning heeft IenW sinds februari 2022 voorlichtingsmateriaal beschikbaar gesteld over het stookalert.

In de Stookwijzer wordt het stookalert vermeld. IenW laat het stookalert jaarlijks evalueren. Daarbij betrekt IenW geïnteresseerde gemeenten en provincies.

Regelgeving uitstoot

Ecodesign-verordening verder aanscherpen

De Europese Ecodesign verordening zet een belangrijke stap naar minder emissies uit kachels. Een verdere aanscherping kan in de toekomst emissies verder terugdringen.

Onderzoek naar aanvullende maatregelen om overlast door onjuist stoken tegen te gaan

Het ministerie van IenW laat verkennen welke aanvullende maatregel in de Nederlandse situatie kansrijk en effectief kunnen zijn. De 1e publicatie is in 2022.

Handhaving houtrook

Routewijzer houtstook en overlast

Omgevingsdiensten, gemeenten, RIVM, GGD GHOR, TNO, RWS en IenW werken samen aan een actualisatie van het stappenplan bij houtstookoverlast. Het stappenplan krijgt een nieuwe naam: de Routewijzer houtstook en overlast (pdf, 226 kB). De routewijzer biedt gemeenten een handreiking die ze kunnen toepassen bij overlast door houtstook. Ook de mogelijkheden die gemeenten hebben om hun eigen regels op te stellen, worden verkend. Bijvoorbeeld het stellen van regels voor houtstook (zoals het vochtgehalte van hout of de stookduur).

Meetmethode en gezondheidsimpact

RIVM, TNO, IRAS (Universiteit Utrecht) en GGD Amsterdam hebben in 2021 het Samenwerking Houtrookonderzoek uitgevoerd. Uit het onderzoek blijkt dat houtrook te meten is met een continu metende roetmonitor. Voor de toepassing bij handhaving is het nodig dat de bijdrage van individuele kachels aan de blootstelling van de gehinderde kan worden aangetoond. De Rijksoverheid gaat met onderzoekers, gemeenten en stakeholders na of andere manieren voor het aantonen van overlast mogelijk zijn.

Doorsturen klachten vanuit Stookwijzer naar gemeenten

De melding van overlast via www.stookwijzer.nu is voor burgers een laagdrempelige manier om aan te geven dat zij overlast ervaren. Burgers kunnen hier hun meldingen over houtstook indienen. De stookwijzer stuurt de meldingen geautomatiseerd door naar de SLA-gemeenten. Dit geeft gemeenten inzicht in de omvang en mate van de lokale hinder.

Ook gemeenten die niet aangesloten zijn bij het SLA, kunnen meldingen ontvangen via de Stookwijzer. Deze gemeenten hebben hierover in november 2021 een brief ontvangen van de staatsecretaris. Hierop reageerden 24 gemeenten die niet aangesloten zijn bij het SLA. In februari 2022 waren er in totaal 110 gemeenten aangesloten bij de Stookwijzer.

Acteren door gemeenten bij herhaalde overlast

Gemeenten nemen de meldingen van de Stookwijzer in ontvangst en acteren bij herhaalde overlast op deze meldingen. Hiervoor kunnen ze gebruikmaken van de Routewijzer houtstook en overlast (pdf, 226 kB) Bij herhaalde overlast kunnen gemeenten voorlichting geven en buurtbemiddeling of handhaving in zetten.

Gemeenten kunnen de specifieke zorgplicht verduidelijken of nadere regels stellen in het omgevingsplan. Bijvoorbeeld door toetsingscriteria op te stellen voor het beoordelen van overlast of een wijkgerichte aanpak. In de themagroep Houtstook wisselen SLA-deelnemers kennis uit.

Pilot Houtrook

De pilot Houtrook bestaat uit 2 verschillende pilots:

  • pilot houtstookarme / houtstookvrije wijken
  • pilot stookverbod bij een RIVM-stookalert

De pilots richten zich op particuliere haarden en kachels voor binnenshuis.

Pilot houtstookarme/houtstookvrije wijken

De gemeenten Utrecht, Helmond en Nijmegen doen mee aan de pilot houtstookarme/houtstookvrije wijken. Hierin onderzoeken de gemeenten:

  • welk pakket van maatregelen het meest adequaat is om te zorgen voor zo min mogelijk (overlast van) houtrook
  • wat nodig is om een nieuwbouwwijk houtstookarm te maken

De focus ligt op de juridische en praktische mogelijkheden.

Eigen invulling per gemeente

Iedere gemeente geeft een eigen invulling aan de pilot:

  • Utrecht: stadsbrede benadering van de aanpak van de houtstookproblematiek, met een voorlichtingscampagne (Utrechtse stookstandaard), houtstooktrainingen en een subsidieregeling om het gebruik van open haarden en oude houtkachels uit te faseren
  • Helmond: mogelijkheden voor een houtstookarme nieuwbouwwijk
  • Nijmegen: bewustwording van de gezondheidseffecten. In Nijmegen-West voert de gemeente een proef uit met een subsidieregeling

Uitwisseling ervaringen en resultaten pilot

De gemeenten wisselen jaarlijks hun kennis en ervaringen uit via de themagroep Houtstook. Op de samenwerkingsruimte delen de gemeenten de resultaten. Bij positieve uitkomsten van de pilot houtstookarme/houtstookvrije wijken verkennen gemeenten de mogelijkheden om dit in hun eigen gemeente toe te passen.

Pilot stookverbod bij een RIVM-stookalert

Deze pilot verkent de mogelijkheden van een stookverbod tijdens een RIVM-stookalert. De pilot is in 2021 gestart. Een juridisch instrument is (mogelijk) beschikbaar om het verbod in te voeren, maar een verder uitwerking van deze mogelijkheid is nog nodig. De pilot heeft nieuwe inzichten opgeleverd voor de verdere ontwikkeling van beleid voor het verminderen van houtstookemissies en overlast door een stookverbod.