Uitvoeringsagenda SLA - houtstook

De maatregelen voor houtstook richten zich op bewustwording en voorlichting, regelgeving voor emissies van houtstook en op handhaving van overlast situaties.

Inhoud

Maatregelen houtstook

Voor houtstook van particuliere huishoudens zijn in het Schone Lucht Akkoord (SLA) een aantal vaste maatregelen opgenomen. Deze zijn in de Uitvoeringsagenda Schone Lucht Akoord 2021-2023 verder uitgewerkt. De SLAmaatregelen laten zich onderverdelen in drie sporen. Gemeenten en provincies kunnen in hun uitvoeringsplannen aanvullende houtstookmaatregelen nemen.

Spoor 1: Voorlichting en informatie

Niet elke stoker is zich ervan bewust dat houtstook de gezondheid van de stoker en de omwonenden negatief kan beïnvloeden. Daarom is bewustwording en voorlichting een belangrijk spoor in het thema houtstook.
Gemeenten krijgen de beschikking over voorlichtingsmateriaal over preventie, toezicht en handhaving. Dit spoor geeft invulling aan de SLA-maatregelen 1, 2 en 8 voor houtstook.

Spoor 2: Regelgeving uitstoot

Emissie-eisen zijn vastgelegd in EU-regelgeving, uitvoering in Nederlandse
wetgeving. Emissies van houtstook zijn te reduceren door stimulering van het gebruik van het modernste type kachels en uitfasering van verouderde types. Dit spoor geeft invulling aan de SLA-maatregelen 3, 4, 5 en 11 voor houtstook.

Spoor 3: Handhaving houtrook

Het rijk en gemeenten werken samen aan het ontwikkelen van een toetsingskader voor de beoordeling van houtrookoverlast en de gezondheidsimpact. Dit spoor geeft invulling aan de SLAmaatregelen 6, 7, 9 en 10 voor houtstook.

Ontwikkelen en beschikbaar stellen van voorlichtingsmateriaal

Het ministerie van IenW heeft in 2019 voorlichtingsmateriaal over houtstook ontwikkeld. Jaarlijks voorafgaand aan het stookseizoen wordt bekeken of en hoe dit materiaal herijkt moet worden. Provincies en gemeenten kunnen het materiaal gebruiken voor hun eigen voorlichting aan burgers. Burgers ontvangen zo informatie over de gezondheidseffecten van houtstook en de mogelijkheden om bewust(er) te stoken.

Voorlichting meenemen bij energietransitie en aardgasvrije wijken

De energietransitie is een belangrijk thema waarmee overheden de komende jaren aan de slag gaan. Daarbij is de ambitie om Nederland in 2050 aardgasvrij te maken. Bij het aardgasvrij maken van wijken moet gekozen worden voor andere verwarmingsbronnen van woningen. Dit kan tot een toename van het aantal houtkachels en biomassa-installaties leiden. Daarbij is het van belang de gezondheidseffecten mee te wegen in de uiteindelijke keuze voor een andere verwarmingsbron om negatieve gezondheidseffecten zo veel mogelijk te minimaliseren. Onderdeel van de pilot houtrook is toekomstige bewoners informeren over de effecten van houtstook.

Stookalert

Een stookalert waarschuwt kachelbezitters om niet te stoken bij de minst gunstige weersomstandigheden, zoals mistig of windstil weer, omdat de rook dan blijft hangen en overlast geeft voor de stoker en de omgeving. Het KNMI en het RIVM hebben het stookalert in 2019 ontwikkeld in opdracht van het ministerie van IenW. Gemeenten en provincies zullen actief communiceren als het stookalert wordt afgegeven, bijvoorbeeld via social media. In de Stookwijzer wordt het stookalert vermeld. Na het eerste jaar is het stookalert geëvalueerd met geïnteresseerde gemeenten en provincies. Als aanpassingen nodig zijn aan de communicatie (of aan de technische uitgangspunten), komt dat aan de orde tijdens de evaluaties.

Afschaffing ISDE-subsidie pelletkachels

De subsidie op pelletkachels is vanaf 1 januari 2020 afgeschaft. Dit omdat de negatieve effecten op de luchtkwaliteit niet opwegen tegen de lagere CO2-uitstoot van de kachels. Hierdoor wordt de aanschaf van een pelletkachel
als alternatief voor gasverwarming minder aantrekkelijk voor burgers.

Ecodesign-richtlijn

De rijksoverheid heeft intensief overlegd met de Europese Commissie over de invoering van de maatregel. De Europese Commissie heeft helaas aangegeven dat het vervroegd in laten gaan van de Ecodesign richtlijn in Nederland niet is
toegestaan.

De Europese richtlijn Ecodesign zet een belangrijke stap naar minder emissies uit kachels. Evenals bij emissienormen kan een verdere aanscherping in de toekomst de emissies verder terugdringen.

Onderzoek naar aanvullende maatregelen

In 2021 wordt verkend welke aanvullende maatregelen in de Nederlandse situatie kansrijk en effectief kunnen zijn. Dit onderzoek is onderdeel van de Pilot houtrook. Hierbij worden ook aanbevelingen uit eerder onderzoek (zoals van PBL) en ervaringen uit het buitenland betrokken. Het ministerie IenW betrekt hierbij diverse stakeholders waaronder het ministerie van BZK (vanwege de toesteleisen), de Algemene Schoorsteenvegers Patroons Bond, de Nederlandse Haarden- en Kachelbranche, kennispartijen en gezondheidsorganisaties.

Actualisatie toolkit overlast

De toolkit Overlast van houtstook (stappenplan) biedt gemeenten een handreiking die ze kunnen toepassen bij overlast door houtstook. Het rijk actualiseert deze toolkit samen met decentrale overheden. Bij de actualisatie van de toolkit wordt ook gekeken naar:

  • ervaringen die gemeenten hebben met het toepassen van de toolkit.
  • jurisprudentie over de beoordeling van de houtstookoverlast
  • mogelijkheden die gemeenten hebben om hun eigen regels op te stellen. Bijvoorbeeld het stellen van regels voor houtstook (bijvoorbeeld het vochtgehalte van hout of de stookduur).

Meetmethode en gezondheidsimpact

De rijksoverheid ontwikkelt een meetmethode voor het meten van de belangrijkste emittenten. Uit eerste onderzoek van TNO zijn een aantal componenten naar voren gekomen die gemeten kunnen worden. Deze componenten zijn niet uniek voor houtrook. Er is vervolgonderzoek nodig:

  • om onomstotelijk vast te stellen dat de componenten afkomstig zijn van de houtstookbron.
  • of deze componenten te koppelen zijn aan overlast ((geur)hinder en/of gezondheidsklachten).
  • welke meetapparatuur gebruikt kan worden.

Daarom voeren onderzoeksinstellingen in opdracht van het ministerie van IenW een vervolgonderzoek uit en zoekt het ministerie van IenW de samenwerking met geïnteresseerde gemeenten.

Doorsturen klachten vanuit Stookwijzer naar gemeenten

De melding van overlast via www.stookwijzer.nu is voor burgers een laagdrempelige manier om aan te geven dat zij overlast ervaren. Burgers kunnen hier hun meldingen over houtstook indienen. De stookwijzer stuurt de meldingen door naar de SLA gemeenten. Dit geeft gemeenten inzicht in de omvang en mate van de lokale hinder.

Acteren door gemeenten bij herhaalde overlast

SLA gemeenten nemen de meldingen van de Stookwijzer in ontvangst en acteren bij herhaalde overlast op deze meldingen. Hiervoor kunnen ze gebruikmaken van het stappenplan van de toolkit Overlast van houtstook. Bij herhaalde overlast is voorlichting te geven en buurtbemiddeling of handhaving in te zetten. Gemeenten kunnen een definitie van herhaalde overlast opnemen in het gemeentelijk beleid (zie ook de maatregelen Meetmethode en Stappenplan uit de toolkit). In de themagroep Houtstook wordt kennis uitgewisseld. Best practices en tips over een effectieve aanpak worden gedeeld met andere gemeenten en stakeholders.

Pilot houtrook

De pilot houtrook onderzoekt voor minimaal één nieuwbouwwijk en voor een bestaande wijk of buurt wat erbij komt kijken om een wijk houtstookvrij/houtrookarm te maken. De pilot richt zich daarbij op particuliere haarden en kachels voor binnenshuis. De pilot richt zich op de juridische en praktische mogelijkheden om houtrook te beperken en houtrookvrije en houtrookarme buurten te realiseren. De pilot geeft zicht op de mogelijkheden voor het stellen van eisen, handhaving, toezicht en meetprotocollen, en onderzoekt hoe bewoners hier goed bij betrokken kunnen worden en wat de gezondheidseffecten zijn. Decentrale overheden wisselen jaarlijks hun kennis en ervaringen uit via de themagroep Houtstook. Bij positieve uitkomsten van de pilot houtrook verkennen gemeenten de mogelijkheden om dit in hun eigen gemeente toe te passen.

Factsheet en werkplan

Voor het begrijpen, uitwerken en uitvoeren van de maatregelen is het van belang dat alle SLA-deelnemers kunnen terugvallen op basisinformatie over de houtstookmaatregelen. Voor die maatregelen wordt een factsheet, handreiking of werkplan opgesteld waaruit gemeenten en provincies informatie kunnen halen. De uitwerking gebeurt in samenwerking tussen de rijksoverheid en decentrale overheden.

Werkgroepen werken samen aan onderdelen van het werkplan die verdere uitwerking of aanpassing nodig hebben naar aanleiding van toekomstige nieuwe ontwikkelingen, bijvoorbeeld over handhaving en onderzoek naar de overlast van houtstook.