Uitvoeringsagenda SLA - mobiliteit

Voor het wegverkeer zet de rijksoverheid in op een verdere aanscherping van de Europese emissie-eisen voor voertuigen en een verdere verbetering van de monitoring en het toezicht in Nederland.

Maatregelen mobiliteit

Voor de industrie zijn in het Schone Lucht Akkoord (SLA) maatregelen opgenomen. Deze zijn in de Uitvoeringsagenda Schone Lucht Akoord 2021-2023 verder uitgewerkt. De belangrijkste bijdrage is afkomstig van (oudere) dieselvoertuigen. Voor het wegverkeer zet de rijksoverheid in op een verdere aanscherping van de Europese emissieeisen voor voertuigen en een verdere verbetering van de monitoring en het toezicht in Nederland.  Bijvoorbeeld met het steekproefprogramma van TNO.

Daarnaast leveren maatregelen uit het Klimaatakkoord, waaronder elektrificatie, lokaal beleid voor het stimuleren van schone en actieve mobiliteit, nul-emissie-stadslogistiek en de werkgeversaanpak een belangrijke bijdrage aan schone lucht, vooral op de langere termijn. Vanuit de stikstofaanpak is in 2020 een forse extra impuls gekomen voor het versnellen van verduurzamingen van de transitie naar emissieloos vervoer.

In steden kunnen lokaal verkeer- en parkeerbeleid, het stimuleren van fiets en schoon openbaar vervoer en de ruimtelijke inrichting aanzienlijke  emissiereducties en gezondheidswinst opleveren. Ook hebben (auto)belastingen grote invloed op de samenstelling van het wagenpark en de luchtemissies.

Gezondheidsdoelen in verkeers- en vervoersplannen en regionale mobiliteitsprogramma’s

Verkeers- en vervoersplannen en regionale mobiliteitsprogramma’s

Door gezondheidsdoelen voor schonere lucht op te nemen als (neven)doel voor verkeers- en vervoersplannen worden de plannen geoptimaliseerd op gezondheid. De nadruk ligt op grotere plannen met een mogelijk substantiële invloed op verkeersemissies en gezondheidseffecten. Dit geldt in het bijzonder voor de regionale mobiliteitsstrategieën waarin de maatregelen uit het Klimaatakkoord voor mobiliteit worden uitgewerkt.

Op het niveau van de rijksoverheid is in de ‘Schets Mobiliteit naar 2040: veilig, robuust, duurzaam’ een passage opgenomen over het Schone Lucht Akkoord (SLA) en daarin zijn de gezondheidsdoelen beschreven. Dit geldt ook voor de Nationale Omgevingsvisie.

Gezondheidseffecten bij effectstudies

De rijksoverheid voert samen met gemeenten en provincies een verkenning uit naar het beter meewegen van gezondheid in de afweging van (infrastructuur)projecten. De eerste verkenning zal naar verwachting eind 2021 afgerond zijn.

Verduurzaming eigen voertuigen en transportdiensten

Rijksoverheid, gemeenten en provincies nemen vanaf 2021 in aanbestedingen van voertuigen en transportdiensten aanbestedingseisen en gunningscriteria op die minimaal vergelijkbaar zijn met de MVI-criteria. De rijksoverheid herijkt periodiek de MVI-criteria-tool. Voorafgaand aan het vaststellen van de MVI-criteria vindt afstemming plaats met bedrijfsleven, kennispartijen en milieu- en/of gezondheidsorganisaties.

Voertuigemissies

Nieuwe roetfiltertest

De regelgeving om de nieuwe test voor de controle van roetfilters met een deeltjesteller beschikbaar te maken, was al in november 2019 gepubliceerd en op 1 januari 2020 ingegaan. Hiervoor zijn intensieve gesprekken gevoerd met alle belanghebbenden. Mede op basis hiervan is de test met deeltjesteller tot stand gekomen. De volgende stap was om de test verplicht te stellen voor de APK van dieselauto’s met roetfilter. Met de publicatie op 20 januari 2021 van deze regelgeving is ook deze stap gezet. De invoeringsdatum van de nieuwe test is 1 juli 2022.

Internetconsultatie

Voor de invoering van deze test heeft de RDW op 30 april 2020 een uitvoeringstoets opgeleverd. Invoering van de test is voor de zomer van 2020 voorgelegd aan verschillende APK-stakeholders (SO-APK). Deze partijen hebben aangegeven de wijziging te kunnen onderschrijven en verzochten om tijdig duidelijkheid te geven, zodat de invoering kan worden voorbereid. Om ook aan andere partijen de gelegenheid te geven om te reageren, is het voorstel in oktober en november 2020 voor internetconsultatie voorgelegd. Ook is een advies ontvangen van het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR).

TNO vervolgonderzoek

Daarnaast is door TNO vervolgonderzoek uitgevoerd naar de verhoogde NOx-uitstoot van oudere benzineauto’s met slecht functionerende katalysator. In dit vervolgonderzoek met 38 voertuigen is één auto met een sterk verhoogde NOx-uitstoot gevonden. Het totaal komt hiermee uit op drie high emitters in een steekproef van 50 geteste voertuigen. Om vast te stellen welke aanpak effectief is voor het opsporen en aanpakken van dit probleem, is verder onderzoek vereist naar hoe een dergelijke test eruit zou kunnen zien en
tegen welke kosten en wanneer die zou kunnen uitgevoerd. De komende tijd wordt dit in kaart gebracht.

Europees kader

Het Rijk zet zich in het Europees kader in op de eis dat een verbeterd On-Board Diagnose (OBD) systeem in alle gevallen effectief controleert dat emissiereductiesystemen van voertuigen goed blijven functioneren.

Voorkomen defecte en gemanipuleerde AdBlue-systemen

AdBlue systemen verminderen bij goed functioneren de emissie van NOx bij voertuigen naar de lucht. De Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) onderzoekt wat de beste manier voor handhaving is en maakt hiervoor een risicoanalyse. De belangrijkste onzekerheden in de effectschatting zitten in de effectiviteit van de handhaving en de huidige omvang van de manipulatie.

Wet vrachtwagenheffing

Als de Tweede Kamer de Wet vrachtwagenheffing aanneemt, starten de betrokken uitvoerende diensten en private partijen met de realisatie van het heffingssysteem. Voor het terugsluizen van de netto-opbrengsten naar verduurzaming en innovatie van de vervoerssector wordt in deze fase het uitvoeringsplan vastgesteld. Ook voert Bureau ICT-toetsing een toets uit. De vrachtwagenheffing gaat naar verwachting niet eerder dan in 2024 van start. Het verwachte effect is de beperking van de uitstoot van fijnstof en NOx en de versnelde invoering van niet-fossiel rijden.

Autobelastingen

Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd naar de vormgeving van autobelastingen. Zo is bij de Brede maatschappelijke heroverweging Mobiliteit onderzoek gedaan naar toekomstbestendige mobiliteit, waaronder fiscale maatregelen. Ook in de bouwstenen voor een beter belastingstelsel (bijlage fiscale vergroening en grondslagerosie) is in 2020 een aantal opties onderzocht.

In het Klimaatakkoord is afgesproken dat het kabinet, voor de volgende kabinetsformatie, onderzoek doet naar betalen naar gebruik. In de
effectenstudie en in de MKBA die naar aanleiding hiervan zijn opgesteld is aandacht besteed aan de effecten op luchtkwaliteit. De effecten op gezondheid van de verschillende maatregelen zijn daarbij nog niet specifiek in beeld gebracht. In 2021 wordt bekeken of en wanneer aanvullend onderzoek effectief en wenselijk is.

Roettoeslag in de motorrijtuigenbelasting

De roettoeslag in de motorrijtuigenbelasting is ingevoerd. Eigenaren van een oudere dieselauto zonder roetfilter betalen sinds 1 januari 2020 een toeslag van 15% op de motorrijtuigenbelasting (wegenbelasting). De toeslag geldt voor alle dieselpersonenauto’s zonder filter en voor dieselbestelauto’s zonder filter ouder dan twaalf jaar.

Internationaal bronbeleid

Aanscherpen van Europese emissienormen is de meest effectieve manier om de emissies in mobiliteit verder te laten dalen. De rijksoverheid zet daarom in op verdere aanscherping van de Europese emissie-eisen voor voertuigen om de uitstoot van verontreinigende stoffen door het verkeer sterk te verlagen. Naar verwachting komt er in het najaar van 2021 een voorstel van de Europese Commissie voor een nieuwe Euronorm voor personenauto’s en lichte bedrijfsvoertuigen (Euro 7) en voor de zware bedrijfsvoertuigen zoals vrachtauto’s en bussen (Euro VII). Nederland heeft een bijdrage aan de publieke consultatie ingediend.

Nederland heeft de afgelopen jaren een belangrijke bijdrage geleverd aan de aanscherping van de CO2-normering voor 2025 en 2030. De inzet is dat Nederland ook weer een voortrekkersrol gaat vervullen in de tussentijdse aanscherping van de CO2-normen zoals aangekondigd in de Europese Green Deal. Aanscherping van deze normen kan de markintroductie van nul-emissievoertuigen versnellen en daarmee een bijdrage leveren aan het verbeteren van de luchtkwaliteit.