Overzicht luchtkwaliteitswaarden

Er zijn verschillende luchtkwaliteitswaarden: wettelijke waarden, een voorstel voor nieuwe Europese grenswaarden en advieswaarden van de WHO. Dit overzicht geeft een uitleg bij deze verschillende waarden en de relatie met het Schone Lucht Akkoord.

Wettelijke grenswaarden

Op dit moment, april 2023, gelden wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit. Deze grenswaarden staan in bijlage 2 bij de Wet milieubeheer (Wm). Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet staan deze waarden in paragraaf 2.2.1.1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving. De grenswaarden zijn gebaseerd op de EU-richtlijn luchtkwaliteit 2008/50/EG.

Streefdoel Schone Lucht Akkoord 2030

Het Schone Lucht Akkoord blijft streven naar de WHO-advieswaarden uit 2005. Die golden toen het Akkoord is gesloten en de stuurgroep heeft geconcludeerd dat de nieuwe WHO-advieswaarden uit 2021 nog niet haalbaar zijn in 2030.

Voorstel nieuwe EU-richtlijn

De Europese Commissie heeft op 26 oktober 2022 een voorstel gedaan voor een nieuwe richtlijn luchtkwaliteit. Het meest opvallende in dit voorstel is de aanscherping van de grenswaarden voor de meest luchtvervuilende stoffen. Zo moeten uiterlijk in 2030 de jaargemiddelde concentraties PM2,5 en PM10 gedaald zijn naar respectievelijk 10 en 20 μg/m3. Dit is nu 25 en 40 μg/m3. Voor NO2 wordt de nieuwe waarde 20 μg/m3. Dit was 40 μg/m3. Voor PM2,5 en PM10 komt dit voorstel overeen met het streefdoel voor 2030 van het Schone Lucht Akkoord. Voor NO2 is er nog extra inspanning nodig. In 2050 moeten volgens de Commissie dan de WHO-advieswaarden zelf behaald zijn, in lijn met de visie 'Zero Pollution' die de EU heeft geformuleerd.

Het RIVM heeft onderzoek gedaan naar de haalbaarheid in Nederland van het  voorstel voor een nieuwe EU-richtlijn luchtkwaliteit (april 2023).

Het Europees Parlement stemt op 24 april 2024 over de richtlijn luchtkwaliteit. Als het Europees Parlement instemt met de richtlijn dan wordt er in mei of juni over gestemd in de Raad. Als de Raad akkoord gaat is het besluit definitief. Vanaf dat moment heeft Nederland nog 2 jaar de tijd om dit in Nederlandse wetgeving te implementeren.

Advieswaarden WHO

In september 2021 heeft de WHO nieuwe, aangescherpte advieswaarden gepubliceerd voor luchtkwaliteit. De reden voor deze aanscherping is dat uit onderzoek blijkt dat luchtvervuiling ook bij lage concentraties negatieve gezondheidseffecten heeft. De oude advieswaarden van de WHO komen uit 2005. Het RIVM heeft onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van de nieuwe WHO-advieswaarden in Nederland in 2030 (juli 2022).

Lees ook het uitgebreide artikel over de nieuwe WHO-advieswaarden (oktober 2021).

Schone Lucht Akkoord: toewerken naar WHO-advieswaarden

Een van de afspraken uit het Schone Lucht Akkoord is dat partijen toewerken naar de WHO-advieswaarden in 2030. De advieswaarden uit 2005 zijn daarbij uitgangspunt. Die golden toen het Akkoord is gesloten en de stuurgroep van het Schone Lucht Akkoord heeft geconcludeerd dat de nieuwe WHO-advieswaarden uit 2021 nog niet haalbaar zijn in 2030.

Stapsgewijs toewerken naar nieuwe WHO-advieswaarden, na 2030

In 2021 stelde de WHO nieuwe, veel lagere advieswaarden vast. Deze lagere waarden zijn een doel van het zero-pollution beleid van de EU in 2050.

De staatssecretaris heeft de ambitie uitgesproken om stapsgewijs naar de nieuwe WHO-advieswaarden toe te werken, 2030 lijkt daarvoor nog te vroeg. Lees ook de reactie van de staatssecretaris uit oktober 2022 over het halen van de nieuwe WHO-advieswaarden.

Mogelijk aanvullende maatregelen in uitvoeringsagenda 2024-2030

Op dit moment wordt er een verkenning gedaan naar mogelijke aanvullende maatregelen. Eind 2023 besluiten gemeenten, provincies en het Rijk samen welke maatregelen aan de aanpak in het Schone Lucht Akkoord kunnen worden toegevoegd. Als aanvullende maatregelen nodig zijn, dan worden deze opgenomen in de uitvoeringsagenda 2024-2030.

Mogelijk aanvullende maatregelen nodig vanwege nieuwe EU-richtlijn

De besluitvorming over de nieuwe EU-richtlijn luchtkwaliteit wordt verwacht in de loop van 2024. In het voorstel van de Europese Commissie zouden de nieuwe grenswaarden in deze richtlijn gaan gelden vanaf 2030.  Voor PM2,5 en PM10 komt het commissievoorstel overeen met de oude WHO-advieswaarden.  Voor NO2 is het commissievoorstel een halvering van de oude WHO-advieswaarde. Als de richtlijn ongewijzigd wordt vastgesteld dan gaan de grenswaarden daar uit gelden als wettelijke grenswaarden in 2030.

Alle luchtkwaliteitswaarden bij elkaar

Overzicht waarden luchtkwaliteit. Het gaat om jaargemiddelde waarden.

Luchtkwaliteitswaarden
Stof Omgevings-waarden,
Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) §2.2.1
Streefdoel 2030
Schone Lucht Akkoord WHO waarden 2005
Voorstel aanpassen EU-Richtlijn 
2030*

EU-beleid zero-pollution 2050, streven naar  WHO-waarden 2021

NO2 40 µg/m3 40 µg/m3 20 µg/m3 10 µg/m3
PM10 40 µg/m3 20 µg/m3 20 µg/m3 15 µg/m3
PM2,5 25 µg/m3 10 µg/m3 10 µg/m3 5 µg/m3

*Dit voorstel wordt op dit moment besproken in Europa, de hoogte van de waarden en het ingangsjaar is daarom nog niet zeker. De verwachting is dat er in 2024 meer duidelijkheid over komt.